05 - Wanneer aarzeling het systeem binnendringt
Aarzeling uit zich zelden als een duidelijke pauze. Het sluipt er stilletjes in en beïnvloedt hoe mensen reageren voordat iemand het echt doorheeft.
Enkele jaren geleden, tijdens een klim naar een hoogte van ruim 5400 meter, vulde een scherpe knal de cockpit. Even was het geluid het enige duidelijke signaal. De voorruit voor de linkerstoel was gebroken en het zicht naar buiten verdween achter een netwerk van scheuren.
We begrepen het nog niet. We wisten niet wat de oorzaak was of de schade blijvend zou zijn, en we hadden geen idee hoe het zich verder zou ontwikkelen. Het belangrijkste was om het vliegtuig stabiel te houden terwijl we probeerden te achterhalen waar we mee te maken hadden.
We stabiliseerden het vliegtuig en meldden aan de luchtverkeersleiding dat we de hoogte zouden aanhouden terwijl we de situatie beoordeelden. De instrumenten werden onze eerste referentie. De cabinedruk bleef stabiel, het vliegtuig gedroeg zich normaal en niets wees erop dat de situatie zou verslechteren.
Pas toen dat duidelijk was, pakten we de checklist erbij.
Voor dit soort situaties bestaan procedures, die de onzekerheid structureren in plaats van weg te nemen. Sommige aspecten worden duidelijker, andere blijven onduidelijk. De daaropvolgende beslissing wacht niet op volledige geruststelling. Die wordt genomen op het moment dat er voldoende inzicht is om verder te gaan, ook al blijven er nog vragen openstaan.
We verlaagden onze vlieghoogte en regelden een omleiding naar Praag, waar we het vliegtuig zonder verdere problemen aan de grond zetten.
Terugkijkend is het niet de gebeurtenis zelf die opvalt. Het is de manier waarop de situatie eromheen zich ontwikkelde: de onzekerheid verdween nooit, maar sloeg ook nooit om in aarzeling, omdat we als crew al vroeg hadden geaccepteerd dat het beeld onvolledig zou blijven en dat er binnen dat kader nog beslissingen genomen moesten worden.
In veel organisaties ontstaat aarzeling op verschillende manieren. Men verwacht dat actie pas plaatsvindt als het plaatje compleet lijkt, waardoor de zoektocht naar bevestiging voortduurt. Discussies slepen zich voort en de analyse wordt steeds gedetailleerder, terwijl het moment van de definitieve beslissing steeds verder wegschuift.
Van buitenaf lijkt dit misschien zorgvuldig. In wezen weerspiegelt het vaak de aanname dat er uiteindelijk wel duidelijkheid zal komen als we maar lang genoeg in de situatie blijven.
In operationele omgevingen is dat zelden mogelijk. De situatie blijft zich ontwikkelen, terwijl we nog steeds proberen die te begrijpen.
Richting ontstaat wanneer mensen accepteren dat hun begrip onvolledig blijft en dat actie niet kan wachten tot twijfel verdwijnt. Beslissingen worden mogelijk zodra aarzeling geen greep meer heeft op het systeem.
