In een cockpit merk je bijna onmiddellijk wanneer een gezagvoerder defensiever begint te reageren. Bemanningsleden kiezen hun woorden zorgvuldiger, stellen minder vragen en laten sommige bedenkingen voor wat ze zijn. De gezagvoerder krijgt daardoor minder te horen dan wat zijn crew ziet. Buiten de cockpit zag ik hetzelfde patroon, alleen duurde het daar veel langer voor het zichtbaar werd.
Tijdens een bepaalde periode in mijn carrière werkte ik samen met een leidinggevende wiens beeld van de operatie steeds verder afweek van wat er op de werkvloer gebeurde. Hij was ervaren en rotsvast overtuigd van zijn eigen oordeel. In vergaderingen beschreef hij met grote stelligheid hoe alles liep, terwijl hij dat vooral kende uit rapporten en briefings, en uit wat hij vroeger zelf had meegemaakt. Wie dagelijks in de operatie werkte, zag het vaak anders. Het ging telkens om kleine verschillen, maar ze stapelden zich op.
Buiten de vergaderzaal bespraken mensen zonder veel terughoudendheid wat er werkelijk speelde. Zodra hij erbij kwam, veranderde de toon, want mensen hadden geleerd dat sommige opmerkingen bij hem weinig uithaalden. Zijn overtuiging bleef dezelfde, terwijl steeds minder mensen hun dagelijkse werk herkenden in wat hij vertelde. Hij bleef dezelfde beslissingen nemen, en de tegenspraak die ze nog had kunnen corrigeren, kwam steeds minder tot bij hem.
Ook ik heb gesprekken soms te snel afgerond, in briefings en in workshops, omdat doorgaan op dat moment belangrijker voelde dan nog langer onderzoeken. Zeg iets met genoeg overtuiging en de zaal stopt met toetsen, en pas later merk je of dat een goede zaak was.
Wat ik nu probeer, is bewust ruimte laten om tegengesproken te worden, na de stellige uitspraak, en dan lang genoeg stil blijven tot er een echte vraag kan komen.
"Wat zie jij?", vraag ik dan. En ik meen het.